Co warto wiedzieć o zaparciach u dzieci, niemowląt i noworodka?

Zaparcia są schorzeniem, które może dotyczyć małych dzieci w wieku od pierwszych miesięcy życia. Zaparcie nie jest to choroba, ale pewnego rodzaju zaburzenie, które możemy zaobserwować u noworodków, w momencie odstawienia ich od piersi, albo w pierwszym okresie po zmianie jedzenia, zaparcia wówczas są coraz mniejsze, aż w końcu całkowicie znikają.

Jeśli zaparcia nie znikają z czasem, dobrze jest od razu skontaktować się z pediatrą, który zadecyduje, czy niemowlę cierpi na zaparcia czynnościowe czy przewlekłe, a w takim przypadku będzie musiał interweniować z zastosowaniem odpowiedniego leczenia oraz przeprowadzeniu odpowiednich badań laboratoryjnych. Istnieją bowiem dwa rodzaje zaparć u niemowląt. Pierwszy z nich to zaparcia związane z chorobami organicznymi, jest to rodzaj rzadki i związany z chorobami lub wadami rozwojowymi organizmu. Drugi rodzaj to zaparcia czynnościowe, czyli niezwiązane z rzeczywistymi zmianami fizycznymi.

Zaparcia są bardzo częstym schorzeniem w krajach uprzemysłowionych, wpływa na 3-10 procent pacjentów w wieku dziecięcym i ma tendencję do zwiększania się wraz z biegiem lat, aż do 20-40 procent osób w wieku powyżej 65 lat.

Objawami niepokojącymi, które mogą świadczyć o zaparciu u dziecka są:

  • nie więcej niż dwa wypróżnienia w tygodniu,
  • popuszczanie stolca u dziecka, które wcześniej miało nad tym kontrolę,
  • bolesne wypróżniania,
  • zbite stolce,
  • stolce o nadmiernej ilości.4

Co trzeba zrobić podczas występowania zaparcia u noworodka? Nie powinno się działać na własną rękę, próbując środków z szerokiego asortymentu proponowanego przez media, nie powinno się także kupować przypadkowych produktów dostępnych na sklepowych półkach oraz dostępnych w supermarkecie , ponieważ mogą być one szkodliwe i są one stratą czasu, który jest cenny dla rozwiązania przykrego zaburzenia, na które cierpi noworodek. Rozwiązanie problemu może nastąpić jedynie dzięki odpowiednim środkom oraz metodom dobranym przez pediatrę.

Nieodzownym elementem sprzyjającym zaniknięciem objawów zaparć u niemowlaka, jest codzienna dieta bogata w błonnik, aktywność fizyczna, regularne chodzenie do toalety, ćwiczenia relaksacyjne, a także ewentualne porady psychologa. Niezmiernie ważnym elementem jest także prawidłowe i regularne nawadnianie dziecka.

Posiłki powinny być spożywane 5 razy dziennie o stałych porach, tak, aby organizm mógł przyzwyczaić się do regularności metabolizmu. Dzieciom nie powinno się podawać artykułów spożywczych, które sprzyjają powstawaniu zaparć. Niestety czasem wszystkie naturalne metody zawodzą i należy sięgnąć po farmaceutyki. Po wieloletnich badaniach można stwierdzić, że skutecznymi w leczeniu zaparć są osmotyki czynne stymulujące. W większości polietyneloglikol (znany jako makrogol). Jest to skuteczny lek, który dodatkowo nie zaburza naturalnej flory jelitowej malucha.

Niezwykle istotną, choć niejednokrotnie kwestionowana sprawą jest zwrócenie uwagi na odpowiednie nawadnianie dziecka. Najczęściej proponowane napoje ze względu na skuteczność, to woda, soki i kompoty.

Codzienna dieta powinna być rozłożona na pięć posiłków podawanych o stałych porach.

W diecie małych pacjentów należy zwrócić uwagę na produkty nie tylko zalecane ale również przeciwwskazane w zaparciu czynnościowym.

Do przetworów zalecanych zaliczamy: ciemne pieczywo, kasza, otręby, jaja, chude mięso, mleko i jego przetwory, owoce, warzywa.

Produktami przeciwwskazanymi są wyroby z pieczywa jasnego, śmietana, tłuste mięsa i wędliny, czarne jagody, słodycze (czekolada), warzywa wzdymające (np. groch).

Kiedy zawiodą powyższe terapie, a w szczególności dieta i aktywność fizyczna oraz ewentualna praca z psychologiem, konieczne jest wdrożenie leczenia farmakologicznego.3

Na podstawie wieloletnich obserwacji i badań klinicznych stwierdzono, że w leczeniu farmakologicznym zaparcia najskuteczniejsze są czynniki osmotycznie czynne stymulujące. Przede wszystkim polietyneloglikol – w literaturze znany jako makrogol.5

Jest to terapia bezpieczna z najlepiej udokumentowaną skutecznością. Główną zaletą tej terapii jest fakt, że lek ten nie wchłania się w przewodzie pokarmowym oraz nie podlega fermentacji w przewodzie pokarmowym, a w związku z tym nie zaburza naturalnej flory jelitowej dziecka.



3. Postępowanie w zaparciu czynnościowym stolca u dzieci i młodzieży. Prof. dr hab. med. Mieczysława Czerwionka-Szaflarska Katedra i Klinika Pediatrii, Alergologii i Gastroenterologii Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

4. Diagnostyka i leczenie czynnościowego zaparcia stolca u dzieci – wytyczne ESPGHAN i NASPGHAN 2014, opracowanie: Diana Kamińska.

5. Differences in Taste between Two Polyethylene Glycol Preparations Maria M. Szojda, Chris J.J. Mulder, Richelle J.F. Felt-Bersma Department of Gastroenterology and Hepatology, University Medical Centre, Amsterdam, The Netherlands.